Hà Nội thời bao cấp

Tạo bài viết mới Hà Nội thời bao cấp

Đến Việt Nam lần đầu vào năm 1975 và có nhiều năm sinh sống ở Hà Nội, nhà xã hội học đồng thời cũng là nữ nhiếp ảnh gia người Thụy Điển Eva Lindskog đã ghi lại những hình ảnh đặc sắc về cuộc sống ở Thủ đô thời bao cấp.

Bằng chiếc máy ảnh chụp phim đen trắng Kodak, bà đã ghi lại một thời kỳ đầy kỷ niệm của Hà Nội với những đường phố tràn ngập xe đạp, những chuyến xe điện “quá tải” hay những gánh hàng cơm, hàng sửa xe đạp trên hè phố... Các bức ảnh chọn lọc của bà đang được trưng bày tại triển lãm ảnh “Còn & mất” tại số 39 Lý Quốc Sư (Hà Nội) từ ngày 18 đến 28/3.Dưới đây là một số bức ảnh của Eva Lindskog tại triển lãm (Đất Việt chụp lại):

Nhịp sống sôi động trên truyến Phố Hàng Gai vào khoảng năm 1987-88.

Bách hóa Tổng hợp tại ngã tư Hàng Bài - Tràng Tiền là khu bách hóa lớn nhất của Hà Nội thời bao cấp.

Học sinh tập trung chào cờ buổi sáng tại một ngôi trường ở Dịch Vọng, năm 1982.

Cơm bụi trên hè đường là một "bản sắc" của Hà Nội. Bức ảnh chụp đầu thập kỷ 1980.

Phố Tràng Tiền với dáng vẻ cổ kính, sang trọng và tràn đầy sức sống.

Mặt tiền của nhà triển lãm ở ngã tư Hàng Bài - Tràng Tiền.

Hàng chục người tập trung ở ngoài một tòa nhà ở Hà Nội để nhận giấy tờ xuất cảnh.

Cảnh tấp nập và huyên náo trước chợ Đồng Xuân.

Phố Huế nhộp nhịp xe đạp trong cái thời mà xe máy là vật dụng cực kỳ xa xỉ.

Cảnh đeo bám quen thuộc trên những chiếc tàu điện, phương tiện công cộng rất quan trọng ở Hà Nội thập kỷ 1970 - 1980.

Sửa chữa xe đạp là nghề rất được trọng dụng ở Hà Nội thời bao cấp.

Hồng Quân

YouTube - Ha Noi thoi bao cap

26 Tháng Ba 2009 – Hànội trước 1975 nghèo ...www.youtube.com/watch?v=7e02kKKg0_M

Những kỉ vật của một thời đáng nhớ

20/05/2011 08:48 GMT+7

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, phóng viên báo HàNộimới, là người sở hữu một bộ sưu tập khá độc đáo bởi nó gợi nhớ lại một thời quá khứ đầy ắp kỉ niệm vừa đi qua cách đây không xa. Đó là bộ sưu tập các kỉ vật của thời kì chiến tranh và bao cấp.

Với nhiều người, thời bao cấp (những năm trước Đổi Mới, 1986 - PV) gắn liền với khoảng thời gian thiếu thốn, vất vả. Đó là thời kì mà mọi hàng hóa đều được phân phối theo tiêu chuẩn, là thời kì của những buổi xếp hàng cùng tem phiếu, sổ gạo. Nhưng với Nguyễn Ngọc Tiến, cái thời ấy tuy có sự thiếu thốn về mặt vật chất nhưng dường như con người lại có một cuộc sống tinh thần đầy đủ hơn. Ấy là lúc mà mọi người sống với nhau giản dị, hài hòa chẳng có sự phân biệt giàu nghèo, ai cũng như ai cả. Có lẽ vì tiếc cái nghĩa tình một thời, nên anh đã cất công sưu tầm những đồ vật cũ kĩ của thời bao cấp vừa để thực hiện cái thú chơi của mình và cũng vừa để cho thế hệ sau có cơ hội được biết và hiểu thêm về một giai đoạn lịch sử của dân tộc.

Sổ đăng kí lương thực (thường gọi là "sổ gạo") của một hộ gia đình ở Hà Nội thời bao cấp.

Chiếc quạt tai voi Liên Xô có đế làm bằng gang và cánh quạt làm bằng da thời bao cấp.

Bộ khay và chén uống trà làm từ xác máy bay thời chiến tranh.

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến và chiếc cặp lồng phổ biến thời bao cấp.

Tem phiếu mua bánh mì thời bao cấp.

Tem phiếu mua chất đốt thời bao cấp.

Gạt tàn làm từ xác máy bay thời chiến tranh.

Vỏ phích nước được gò từ xác máy bay thời chiến tranh.

Những hình ảnh và dòng chữ kỉ niệm khắc trên thân phích nước.

Sổ mua phụ tùng thời bao cấp.

Trong bộ sưu tập hơn 3000 món đồ thời bao cấp, Nguyễn Ngọc Tiến tâm đắc nhất với bộ tem phiếu phân phối đủ các loại mặt hàng tại nhiều địa phương. Các loại tem phiếu phân phối vải, pin, đường, bánh mì… đều được anh lưu giữ cẩn thận. Có những tờ tem phiếu còn nguyên vẹn chưa kịp cắt chiếc nào mà theo anh Tiến, những tờ giấy đó thực sự rất hiếm. Thời bấy giờ ngoài tem phiếu ra còn có cả sổ gạo. Lương thực của cả gia đình đều trông vào một quyển sổ gạo nhỏ bằng bàn tay. Anh Tiến cho chúng tôi xem sổ gạo của một gia đình tại Hà Nội vào năm 1980 mà trên đó còn lưu lại nguyên vẹn những chữ kí, dấu đỏ nhận gạo từng tháng… Tất cả những mảnh giấy ố vàng ấy nay đã trở thành một phần không thể thiếu mỗi khi nhắc về lịch sử thời kì bao cấp của đất nước.
Ngoài tem phiếu, sổ gạo, anh Tiến còn lưu giữ được rất nhiều đồ vật riêng có của thời bao cấp như cái bát múc canh của tập thể, cái ca tráng men đựng nước, cặp lồng, bi đông, quạt tai voi, đồng hồ, radio… Nhưng đây mới chỉ là một phần trong bộ sưu tập của anh. Nhiều món đồ khác anh phải gửi nhà bạn bè vì không còn chỗ để.
Anh Tiến tự hào giới thiệu với chúng tôi chiếc quạt tai voi “đời đầu” làm bằng gang nặng trịch có cánh làm bằng da, rồi chiếc ca tráng men thời bao cấp nhà nào cũng có nhưng giờ đã trở nên rất hiếm, hay như chiếc thau nhôm có vành rộng mà đến giờ hầu như không còn thấy nữa.
Anh Tiến cho biết bây giờ cũng có nhiều người làm lại những chiếc ca sắt tráng men giống thời bao cấp nhưng chất lượng không thể tốt bằng. Đặc biệt, trong bộ sưu tập cuuar anh Tiến còn có cả một hòn đá phía trên có khắc tên người. Hòn đá ấy trước đây thường được người ta dùng để đặt chỗ xếp hàng thay người mỗi khi một ai đó cùng một lúc phải xếp hàng chờ mua thực phẩm ở nhiều chỗ khác nhau. Anh Tiến bảo, viên đá ấy là sản phẩm đầy sáng tạo của con người thời bao cấp.
Trong nhà anh Tiến cũng dựng 2 chiếc xe đạp có biển số, đăng kí đàng hoàng. Trong căn nhà 3 tầng của anh, từ cầu thang cho tới mọi góc nhỏ, nơi nào cũng lỉnh kỉnh những đồ đạc gợi nhớ về những tháng năm của thời kì bao cấp.
Trong quá trình sưu tầm đồ từ thời bao cấp, anh Nguyễn Ngọc Tiến đã phát hiện và trở nên đam mê những đồ vật trong chiến tranh. Đó là những đồ dùng bình thường được làm từ vỏ những chiếc máy bay, vỏ quả bom bi hay pháo sáng… Với anh Tiến, những đồ vật đó không chỉ là sự tận dụng vật liệu đơn thuần mà đó còn là dấu tích của một thời đạn bom được hồi sinh ngay trong những đồ vật giản dị hàng ngày. Và có lẽ vì thế mà mỗi khi Tết đến, anh vẫn cho đất vào trong bên trong vỏ một quả bom bi và gieo hạt cải để treo trang tr. Bởi theo anh, mấy ai có thể nghĩ rằng, bên trong vỏ quả bom bi đầy chết chóc ấy lại có những mầm non hiện thân cho sự sống đang vươn lên từng ngày. Rồi ngay cả những viên bi trong quả bom chưa kịp gây chết chóc ấy lại được người ta gỡ ra lắp vào ổ bi xe đạp giúp chiếc xe chạy trơn tru. Vì những ý nghĩa như vậy, Nguyễn Ngọc Tiến ngày càng đam mê với thú sưu tầm này. Sự biến hóa kì diệu của những vật dụng khốc liệt ngày nào khiến người ta nhớ về thời chiến theo một góc độ khác, bớt đau thương và bình tâm hơn.
Trong chiến tranh, xác những chiếc máy bay bị bắn hạ vô tình trở thành một thứ chất liệu phổ biến được sử dụng khá nhiều làm các dụng cụ sinh hoạt. Ngoài những đồ vật đơn giản như chiếc lược chải tóc, cái ca… nhờ đôi bàn tay khéo léo mà người ta còn tạo ra được cả những vật dụng khác như cả một bộ bàn ghế, va ly, điếu cày, gạt tàn, vỏ phích nước...
Hiện giờ trong căn phòng nhỏ của anh Tiến vẫn đang sử dụng bộ bàn ghế được làm từ xác máy bay. Đó là chiếc bàn nhỏ nhắn với bốn chiếc ghế làm thủ công, hình dáng đơn giản nhưng lại mang nhiều ý nghĩa với những người đã từng một thời khoác áo lính. Rồi cả chiếc va ly làm từ xác máy bay B52 bị bắn rơi ngay trên bầu trời Hà Nội đã từng theo người lính vào sinh ra tử giờ cũng đã trở thành một kỉ vật quý trong bộ sưu tập của anh. Đặc biệt hơn cả trong bộ sưu tập của anh Tiến là chiếc đàn nhị được dựng nên hoàn toàn từ vũ khí và các thiết bị trong chiến tranh. Theo anh Tiến, người tạo nên chiếc đàn này hẳn phải khéo tay và có tình yêu âm nhạc rất lớn, nhưng hơn hết đó phải là sản phẩm của một tâm hồn đẹp, lạc quan ngay cả khi cái chết cận kề. Cần của cây đàn làm từ thân cây nhiệt đới, một thiết bị thu âm do quân đội Mỹ ném xuống đường Trường Sơn để dò la tin tức bộ đội, bầu đàn làm bằng ống pháo sáng, tay kéo được làm từ râu cây nhiệt đới... Tất cả những bộ phận đó khi ghép lại tạo thành một cây đàn hoàn chỉnh mà mỗi lần những thanh âm da diết vang lên, mọi sự tàn khốc của cuộc chiến ngày nào dường như lắng lại.
Đã hơn một thập kỉ Nguyễn Ngọc Tiến miệt mài tìm về với những mảng kí ức xưa. Với nhiều người, quá khứ về thời bom đạn khốc liệt, thời xếp hàng đợi phân phối đã lùi xa nhưng với người đàn ông này, khoảng thời gian ấy luôn gợi nhắc nhiều điều mà cho đến thời nay, anh vẫn luôn kiếm tìm./.

Bài: Hà Anh - Ảnh: An Thành Đạt

Một căn phòng với những vật dụng tiêu biểu của thời bao cấp

Những đôi dép cao su làm từ lốp xe ô tô cũ như thế này đã được sử dụng
phổ biến trong thời chiến tranh và thời bao cấp

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Vietnam1973.JPEG/800px-Vietnam1973.JPEG

Hình ảnh đường phố Hà Nội năm 1973, với xe đạp là phương tiện đi lại chủ yếu

Tem phiếu thời bao cấp

Thời bao cấp là tên gọi được sử dụng tại Việt Nam để chỉ một giai đoạn mà hầu hết sinh hoạt kinh tế diễn ra dưới nền kinh tế kế hoạch hóa, một đặc điểm của nền kinh tế theo chủ nghĩa cộng sản. Hàng hóa được nhà nước phân phối theo chế độ tem phiếu, hàng hóa không được mua bán tự do trên thị trường, không được phép vận chuyển tự do hàng hoá từ địa phương này sang địa phương khác. Phân phối hàng hóa, hạn chế trao đổi bằng tiền mặt. Chế độ hộ khẩu được thiết lập trong thời kỳ này để phân phối lương thực, thực phẩm theo đầu người. Lương đôi khi cũng được trả bằng hiện vật.

Mặc dù chế độ bao cấp đã tồn tại ở miền Bắc từ trước năm 1975, song thời kỳ bao cấp thường được dùng để chỉ sinh hoạt kinh tế cả nước Việt Nam ở giai đoạn từ đầu năm 1976 đến cuối năm 1986, tức là trước thời kỳ Đổi mới. Đây được coi như một giai đoạn thất bại và tù đọng nhất của nền kinh tế Việt Nam trong thế kỷ 20.

Hà Nội - dấu vết thời bao cấp

Chủ Nhật, 18.7.2010 | 12:38 (GMT + 7)

Ở Hà Nội, thời bao cấp đã qua từ lâu, có chăng chỉ còn trong tâm trí người già hoài cổ và những người trẻ lớn lên trong những năm tháng khó khăn nhất sau ngày đất nước thống nhất.

Nhưng giờ đây, người ta vẫn có thể cảm nhận được phần nào âm hưởng một thời bao cấp qua hình ảnh những khu tập thể, chung cư cũ kỹ, rêu mốc vẫn đang toạ lạc giữa những khu vực trung tâm của thủ đô như khu Kim Liên, Trung Tự, Giảng Võ, Thành Công, Hào Nam…

Những quán trà đá án ngữ ngay cầu thang mỗi đơn nguyên khu tập thể là kế sinh nhai của nhiều người trong khu nhà . Thiết kế của các khu tập thể cũ khá lạc hậu, phần chiếu nghỉ gần như bị bít kín, chỉ có một vài lỗ thông hơi nhỏ. Chuồng cọp (hay còn gọi là balô) là phần không thể thiếu ở các khu chung cư cũ.

Nó tăng thêm diện tích ở cho người dân và tăng thêm độ nhếch nhác cho khu nhà. Khoảng hở hiếm hoi giữa hai đơn nguyên của khu chung cư cũ. Hàng ngày, người đàn ông lớn tuổi này vẫn từ tầng 5 dắt xe đạp lên xuống vài lần mỗi khi có việc. Đây được coi như một bài tập thể dục hữu hiệu đối với người già.